Nga Anila Çobani
Kongresi i Manastirit mbajtur në 1908-ën nga patriotët e mëdhenj të Rilindjes sonë Kombëtare, ishte jo thjesht “Konferencë” për një alfabet të përbashkët për të shkruar, përhapur e jetësuar gjuhën shqipe, si një nga elementët themelorë të identitetit dhe kulturës sonë kombëtare, por padyshim ishte kurorëzim i përpjekjeve të mendimtarëve, publicistëve, poetëve dhe patriotëve të zjarrtë të Rilindjes sonë Kombëtare, qysh në vitet ’30-’40 të shek.XIX e deri në shpalljen e Pavarësisë, si një mjet i fuqishëm që zgjoi vetëdijen gjithëkombëtare dhe aspiratën për liri.
Rruga për në 22 Nëntorin e 1908-ës kaloi nga përgjakja e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit (1878-1881), nga lëvizjet çlirimtare (1909-1912) në fillim të shek.XX, ku domosdoshmëri ishte dhe liria e gjuhës dhe e arsimit shqip.
Shoqëritë kulturore e patriotike “Shoqëria e Stambollit” (1879),”Drita”, “Besa-Besë”,”Dituria” apo dhe shtypi shqiptar i kohës me gazetat e De Radës, Konicës, Naços apo M.Frashërit, ishin pjesë e përpjekjeve për zgjim kombëtar, për dije e përparim.
Kongresi i Manastirit përzgjodhi dhe vendosi dy alfabete, midis tyre dhe alfabetin latin, jo thjesht si sistem shenjash arbitrare apo “kanal” për të komunikuar përmbajtje, gjë të cilën mund ta bënin dhe alfabetet e tjera greke, jezuite, turke apo arabe, por si qëllim për bashkimin e shqiptarëve, deri atëherë të përçarë dhe si rrugë largpamësie për zhvillimin kulturor të Kombit.
Ky Kongres e simbolikisht dhe data e përfundimit të punimeve të tij, 22 Nëntori 1908, janë pjesë e kujtesës historike të rrugës së mundimshme që kombit shqiptar i është dashur të përshkojë në betejat shekullore për mbrojtjen dhe çlirimin e trojeve, kulturës e gjuhës shqipe.
Vendimi i këtij Kongresi ishte paradhoma e zgjidhjes përfundimtare të çështjes së shkrimit të shqipes, e cila ka mbajtur mbi shpinë jo vetëm pushtetin gjuhësor, por ekzistencën e folësve dhe të vetë trojeve shqiptare.
Alfabeti latin, me prakticitetin, thjeshtësinë dhe homogjenitetin e tij, gjeti rrjedhën natyrale nëpër kohë, si një arbitraritet i dëshiruar dhe i nevojshëm për përdorimin e unifikuar të tij në shkrimin e derisotëm të gjuhës shqipe.
Por a duhet ngushtuar ngjarja e madhe e mbledhjes së këtij Kongresi vetëm si një takim gjuhësor, edhe pse çështja e njësimit të Alfabetit ishte ndër më kryesoret?
Kongresi i Manastirit ishte padiskutim një ngjarje e madhe historike, politike e kombëtare, vendimet e së cilës kërkonin njëzëri njohjen e kombësisë dhe gjuhës shqipe, vendime të cilat çuan në hapjen e shkollave të pavarura shqipe e botimin e librave të shumtë shkollorë.
Kjo ngjarje e madhe rri ngushtë vetëm me cilësimin “Dita e Alfabetit”, pasi si e tillë mbetet e paplotë në shpërfaqjen e idealeve kombëtare për të cilat ky Kuvend u mbajt.
A duhet të jetë festë Kombëtare edhe në Shqipëri, sikurse është e tillë në Maqedoninë e Veriut?
Nëse kjo mori përpjekjesh është dëshmi historike e një epoke të etur për liri, plot figura ideologësh të ditur e që frymëzojnë dashuri e patriotizëm të rrallë, të ndalesh në një ditë e të reflektosh mbi stoicizmin e trupit të Kombit tënd fatkeq të ndarë nëpër shtete, është një akt përuljeje e nderimi.Është akt respekti për veten, për historinë tonë e për ata burra e gra që i vunë shpirtin e mendjen një periudhe të ndritur, Rilindjes sonë Kombëtare.
Le të evokojmë karvanët ngarkuar me gërma, larë me jetën e gjakun e Veqilharxhit, Negovanit e Petro Ninit, në kohërat me heronj të vërtetë, që në çdo ditë i bëjnë dritë Kombit!
22 Nëntori është ditë kujtese, është zëri i ndërgjegjes sonë mbi mundimet e Kombit që ka folur një nga gjuhët më të lashta e tingëlluese, pellazgo-iliren, në themel të trungut të gjuhëve të botës e që me të drejtë thuhet ka mbijetuar dhe pa alfabetin. Por Alfabeti ynë, ky sistem me simbole shkronjore latine të ftohta, mbart brenda frymë e ideale patriotësh, derdhur për ta lënë të shkruar gjuhën e të parëve.
Të ndalesh në këtë datë, në 22 Nëntor e të nderosh me një tufë lule Rilindasit e mendjes e të penës, që me fuqinë e dijes bënë histori, është akt dinjiteti.
Ndaj është kaq e vlerë të ndalësh veten, punën, vëmendjen në një ditë pushimi, falenderimi, respekti, mirënjohjeje e reflektimi, qoftë dhe me një lutje, shqip, si do ta donin, për shpirtin e tyre që e dhanë për Kombin, që Gjuha e mbajti gjallë!
